ابوذر غفاری
چکیده
یکی از راهبردهای نظام “ولایت فقیه” برای کنترل فضای سیاسی و مهار دگرگونی اجتماعی، انتقال تقابل از “حکومت با جامعه” به “جامعه با جامعه” بوده است. مهمترین ابزار اجرای این راهبرد، بهرهگیری از شبکههای سایبری، رباتهای اجتماعی و حسابهای پوششی بهعنوان “اپوزیسیون جعلی” است. در این چارچوب، برجستهسازی و بزرگنمایی رسانهای رضا پهلوی، نه صرفاً یک پدیدهٔ اجتماعی خودجوش، بلکه بخشی از سازوکار انحراف تصور جمعی از آلترناتیو اصلی و واقعی است.
آخوندها فهمیده اند که بقای دیکتاتوری مطلقه شان فقط با زندان و سرکوب تضمین نمیشود. خطر واقعی زمانی شکل میگیرد که جامعه از اعتراض خام عبور کرده و به سمت رهبری و آلترناتیو متشکل و سازمانیافته حرکت کند.
از همینجاست که دستگاه امنیتی نظام ولایت با شدت در “مدیریت اپوزیسیون” دخالت می کند، نه با همکاری مستقیم با مخالفان، بلکه با مهندسی ادراک عمومی درباره “رهبر” و “بدیل”.
افشاگریهای اخیر شبکه ایکس درباره استفاده سازمانیافته حسابهای بهظاهر اپوزیسیونی از اینترنت بدون فیلتر، و لو رفتن شبکه حسابهایی که با IP داخل کشور بهطور همزمان به تبلیغ یک جریان و حمله به جریانهای دیگر میپرداختند، یک الگوی آشنا را دوباره تأیید کرد:
ایجاد “جایگزین مطلوب” برای تحریف مسیر مبارزه و انحراف انرژی جامعه.
مقدمه
در نظامهای اقتدارگرا، سرکوب تنها ابزار حفظ قدرت نیست؛ پدیدهٔ “مهندسی بدیل” یعنی ساخت آلترناتیوهای کنترلشده در برابر آلترناتیوهای واقعی، گاهی بهشدت کارآمدتر است. این روش نه با حذف صدای مخالف، بلکه با جایگزینی آن انجام میشود. هدف نهایی، نه خاموش کردن اعتراضات، بلکه بیاثر کردن آنهاست.
در دهه های اخیر، نظام آخوندی با تکیه بر زیرساختهای سایبری و عملیات نفوذ رسانهای، بهجای حذف مستقیم اپوزیسیون، اپوزیسیون سازی کرده است، پدیدهای که در افشاگریهای اخیر شبکه ایکس با جزئیات بیشتری آشکار شد.
سازوکار شبکههای سایبری در مهندسی “اپوزیسیون مطلوب حکومت”
تحلیل دادههای منتشرشده طی ماههای اخیر نشان میدهد که سه مؤلفه در عملیات سایبری وزارت اطلاعات آخوندهاثابت بوده است:
ایجاد و هدایت هزاران حساب پوششی مخالف نما
هدایت موجهای تبلیغاتی هماهنگ و همزمان
استفاده از تخریب هدفمند برای حذف آلترناتیو اصلی و سازمانیافته
این عملیاتها با محوریت جهتدهی افکار عمومی و تحمیل “رهبر محبوب اما بیخطر” به فضای سیاسی انجام شدهاند.
جایگاه رضا پهلوی در راهبرد انحراف
نکتهٔ محوری در تحلیل سیاسی رضا پهلوی، بحث “هویت فردی” او نیست؛ بلکه کارکرد سیاسی پدیده بزرگ نمایی اوست.
از این منظر، ضا پهلوی چهرهای واجد خصوصیات زیر است:
برخورداری از نوستالژی تاریخی در بخشی از جامعه
فقدان برنامه اجرایی برای آینده سیاسی ایران
فقدان تشکیلات و سازمان میدانی
امتناع از پذیرش مسئولیت و رهبری عملی
وابستگی به هیجانات مقطعی بهجای راهبرد سیاسی
چنین چهرهای با وجود “محبوبیت رسانهای ساختگی” فاقد تهدید واقعی برای ساختار سیاسی قدرت است.
تداوم تبلیغ او بهجای حذف یا تخریب او از سوی ماشین سایبری، خود نشانهٔ کارکرد این پروژه است.
جایگزینی امید بهجای سازماندهی: کارکرد اصلی پروژه
بر اساس شواهد موجود، هدف پروژه بزرگنمایی رضا پهلوی نه بسیج سیاسی، بلکه تعویق سیاسی است.
از نقطه نظر وزارت اطلاعات آخوندها در این مدل، جامعه “به منتظر” بدل میشود نه “کنشگر”؛
بهجای سازماندهی، به “امید بستن کاذب” تشویق میشود؛ انرژی اعتراض از “ساختار” به “هیجان” منتقل میشود.
و از منظر حکومت آخوندی این حالت وضعیتی ایدهآل ایجاد میکند:
اعتراض وجود دارد اما “بیجهت”، “بیسازمان” و “بیخروجی”.
نسبت اپوزیسیون واقعی با دستگاه تبلیغات حکومت
تحلیل واکنش حکومت به جریانهای مختلف اپوزیسیون شاخصی بسیار مهم ارائه میکند:
وقتی اپوزیسیون سازمانیافته و برنامه محور باشد، واکنش حکومت شامل سانسور، حملات سایبری و تخریب آلترناتیو واقعی می گردد.
اما وقتی اپوزیسیون از چهره ای غیرسازمانی و غیرتهدیدزا تشکیل شود، حکومت به جای تقابل، سکوت و بزرگ نمایی رسانه ای را پیش می گیرد.
این الگو ثابت و مستمر است؛ بنابراین، پاسخ حکومت به هر جریان سیاسی، خود شاخصی برای تشخیص میزان خطر آن جریان برای نظام است.
نتیجهگیری
ایده “اپوزیسیونسازی” در نظام آخوندی تلاشی برای تبدیل انرژی اعتراض به نیروی خنثی است.
حضور چهرههایی که فاقد برنامه، مسئولیت و سازماندهی هستند، حتی اگر محبوب باشند، برای حکومت فرصت محسوب میشود نه تهدید.
زیراکه دگرگونی سیاسی زمانی ممکن میشود که:
از “رهبر نجاتدهنده” عبور شود، به “رهبری مسئولیتپذیر و برنامهمحور” اتکاء شود و سازماندهی جایگزین انتظار شود
افشاگری اخیر ایکس که نشان داد بسیاری از این حسابها از داخل ایران و بدون فیلتر فعال بودهاند، پرسش بزرگی را تقویت می کند:
اگر یک حکومت مخالف یک شخصیت است، آیا منطقی است که حسابهای نزدیک به حکومت و سایبریها، بیشترین سهم از تبلیغ او را بهصورت هماهنگسازیشده بر عهده داشته باشند.
بنابراین از منظر تحلیل سیاسی برجستهسازی رضا پهلوی بیشتر از آنکه به توان عملی او مربوط باشد، به نیاز حکومت برای یک “رهبر بی خطر” شباهت دارد.
