صنعت”شاه سازی”، از ریچارد سوم تا پهلوی سوم!

نعمت فیروزی

به پاس خیزش ملی ایرانیان علیه چلبی‌سازی با فریب بزرگ «امانت‌دار جایزه مردم ایران»

از شگفتی های جهان سیاست در فرنگ بسیار شنیده‌ایم اما این یکی دیگر واقعاً نوبر است: صنعت شاه‌سازی! در قرن ۲۱ وعصر دیجیتال! آن هم توسط دارندگان آی کیوهایی(iQ) که فعالان و خبرگان سیاست فرنگی را انگشت ‌به‌ دهان، بین حیرت و سُخْرَت، میخکوب کرده است. شگفت‌تر آنکه متولی این صنعت، حزبی است که در افکار عمومی کشور خودش جایگاه چندانی ندارد و تنها سه درصد آرای مردم را با خود دارد؛ و به حد نصاب داشتن یک نماینده در پارلمان هم نرسیده است! اما همین سهم ناچیز سه درصدی، را برای مهندسی اراده ملتی دیگر کافی دیده است! ضرب‌المثل زبان شیرین فارسی در وصف چنین حکایتی چه خوش می‌گوید: «موش به لانه نمی‌رفت، جارو را هم به دمش بسته بود!» الغرض، حکایت گنج‌های نهان این سرزمین چنان ذائقه‌های این سو و آن سوی آب را به ترشح انداخته که حاضر شده‌اند آبروی نداشته خود را با خدای نداشته معامله کنند و چشم‌بسته برای وارث سلطنت مدفون ایران شمشیر بزنند. حزب دموکرات‌های آزاد آلمان، با چنین پشتوانه‌ای در میان مردم خود، حالا در اندیشه باز یافت مواد سطل زباله تاریخ ایران است!

اما شاید ماجرا فراتر از یک بی‌تدبیری ساده و دیپلماتیک باشد؛ اینجا تناقض‌های فلسفی مدرنیته، چهره کمیک خود را عیان می‌کند. افلاطون روزگاری در آرزوی «فیلسوف ‌شاه» بود تا عقل را بر اریکه قدرت بنشاند؛ اما اکنون، در عصر اخ شدن جنبش‌های انقلابی و آرمان‌گرایی!، سیاست به نمایش ابتذال الگوریتم‌ها رسیده‌ است. حزبی سه ‌درصدی که در اقیانوس ارادهٔ عمومی مردم آلمان، به بی‌وزنی سیاسی دچار شده است، سودای تولید حاکمیت برای سرزمینی دیگر، آن هم ایران، را در سر می‌پروراند. آنان در «عدم» سیاسی خویش، برخورداری از “وجود” یک ابرقدرت را خیالات می‌فرمایند! که با تقلید از شیوه‌های استعمار کهن بریتانیا در قرن گذشته، بار دیگر از بیرون، از بقایای همان خانواده، حکمران جعل کنند! گویی با محصولی از خط تولید شرکت “زیمنس” روبه‌رو هستیم؛ که با فشردن یک دکمه، از خلأ مشروعیت، واقعیتی مصنوعی می‌سازد. آنها واقعیت را از معادله حذف کرده‌اند تا بتوانند به جای مردم ایران تصمیم بگیرند و مُهر واقعیت بر پیشانی توهم خویش بزنند.

مهندسی سیاسی، پدیده «مونتاژ شاهزاده»؛ البته بار اول نیست اما آنها از مواد اولیه‌اش نه اراده عمومی، نه حافظه تاریخی و نه قرارداد اجتماعی، را دارند. چند آی کیو(iq) که با راست افراطی آلمان شانه به شانه حرکت می کند، صرف داشتن رؤیای مهندسی آینده ایران، مسئله را حل نمی کند و البته لقمه بزرگتر از دهان شان برداشته اند، بویژه برای حزبی که در خانه خود با محدودیت پایگاه انتخاباتی روبه‌روست. آنها چنان در هپروت سیاسی قرار دارند، که دل به چند الگوریتم اسراییلی خوش کرده اند. تا آنجا که سیاست آینده ایران به بازی ویدیوییِ «تاج» تقلیل یافته است. از هر طرف که بنگریم، نمونه نابی از یک کمدی – سیاسی را می‌بینیم! حزبی با پشتوانه انتخاباتی محدود و ناکام در کشور خود، در مقام معمار سرنوشت ملی کشوری دیگر ظاهر می‌شود؛ گویی بحران مشروعیت در خانه را می‌توان با صدور تاج به خارج از مرزها جبران کرد.

بنابر این، بخوبی می توان پشت پرده را دید، که صاحبان همان الگویتم ها که «آتش تهیه» در دنیای مجازی را علیه مقاومت ایران تدارک می دیدند، پشتیبانان آنها در این بنیاد و حزب، پرده دود “امانت دار ” را برای فریب مردم ایران ایجاد کرده اند. وسوسه گنج‌های نهان در دل این میهن کهنسال، شاید تلخ‌ترین قسمت این طنز را باعث شده است: در جهانی که همه‌چیز از رابطه سود و سرمایه می گذرد، این شبهه و تصور را ایجاد کرده است که “مشروعیت” هم کالایی است که می‌توان آن را سفارش داد، اسکن و بسته‌بندی کرد و با برچسب «شاهِ آماده تحویل» به مقصد رساند! حال آنکه مشروعیت نه میراث خانوادگی است، نه محصول شهرت رسانه‌ای و نه هدیه‌ای که نهادهای خارجی بتوانند به جای مردم ببخشند.  هر آیندهٔ دموکراتیکی برای ایران بر خط سرخی استوار است، که هیچ شخص، خاندان، حزب یا قدرت خارجی حق عبور از آن را ندارد: حق تعیین سرنوشت و انتخاب نمایندگان، متعلق به، و از آنِ خود مردم ایران است. و فقط ارادهٔ آزاد آنها می‌تواند به کسی مأموریت نمایندگی بدهد.

تصمیم بنیاد فریدریش نویمان برای اعطای «جایزهٔ آزادی ۲۰۲۶» به مردم ایران و سپردن آن به رضا پهلوی به عنوان «امانت‌دار»، نمونه‌ای عریان از یک خلط مبحث آگاهانه است. بنیاد می‌گوید او شناخته‌شده‌ترین چهره است؛ اما درست در همین‌جا فریب بزرگی رخ می‌دهد: شهرت به جای مشروعیت! شهرت، نمایندگی نمی‌آورد. در منطق دموکراسی، نمایندگی یک رابطهٔ انتخابی است، نه یک بادکنک رسانه‌ای.

بوی ناخوشایندِ چلبی‌سازی؛ 

اکنون روشن است که مسئله، ابعاد بسیار پیچیده‌تری از تقدیر مردم ایران، در کلیسای سن‌پاول فرانکفورت دارد. از این رو خیزش و خشم و مخالفت گستردهٔ احزاب، جریانات سیاسی، جریان‌های دموکراسی‌خواه و ملیت‌های گوناگون ایرانی با این تصمیم، برخاسته از یک نگرانی عمیق و واقعی است: و آن سناریوی پروژهٔ شومِ «چلپی‌سازی» است.

کپی‌برداری از سناریوهای کهنه برای آیندهٔ ایران یا هر کشور دیگری، نقش بر آب زدن است. تجربهٔ تلخ خاورمیانه در دهه های گذشته این را نشان داده است. این شکلِ پیچیده و مدرن از چلبی‌سازی، نه همبستگی بین‌المللی، که مهندسی سیاسیِ تحقیرآمیز است.

دم خروس چنان عیان است که علاوه بر موج اعتراضات مردم ایران، ۷۱ شخصیت صاحب‌نام آلمانی—از چهره‌های برجستهٔ سیاسی و حقوقی تا فعالان مدنی—طی بیانیه‌ای صریح این حرکت بنیاد نویمان را محکوم کرده‌اند. آن‌ها به درستی درک کرده‌اند که نمی‌توان پرچم آزادی یک ملت را به کسی داد که هیچ دستاوردی جز تفرقه و هیچ حرفی جز افتخار به میراث پدر دیکتاتور ندارد.

اما با همه این توضیحات، اینکه فلان حزب یا بنیاد خارجی دوست دارد خودش را از کشِ شلوارِ این بچه دیکتاتور آویزان کند و برای بازی‌های داخلی خود مانورِ آزادی‌خواهی بدهد، به خودش مربوط است! این شوخیِ مبتذل هیچ ربطی به ما مردم ایران ندارد. گذار به دموکراسی نیازمند مرزبندی در برابر دوگانه‌های کاذب است. مخالفت با استبداد دینیِ موجود، رأیِ سفید به بازگشت استبداد موروثی نیست؛ همان‌طور که نقدِ سلطنت، دفاع از وضعیت موجود نیست. تقلیل دادنِ تاریخ پرفرازونشیب یک ملت به انتخابی اجباری میان «شیخ» و «شاه»، دهن‌کجی به آگاهی آن جامعه است.

شکسپیر در نمایشنامه «ریچارد سوم» نشان می‌دهد که محافل پادشاه دوست، برای تصاحب قدرت، از فریب، و خدعه و نیرنگ، برای رسیدن به تاج، بسیار بهره می برند. او می گوید: این محافل می‌کوشند روایتی بسازند که در آن، قدرت‌طلبی‌اش ضرورت تاریخی، جاه‌طلبی‌اش رسالت ملی و پیروزی‌اش خواست عمومی جلوه کند. یعنی پیش از آنکه تاج بر سر “شازده” قرار گیرد، باید تاجی نامرئی بر ذهن تماشاگران گذاشته شود. اگر میان نمایشنامهٔ شکسپیر و نمایش بنیاد نویمان شباهتی وجود داشته باشد، پاسخ این پرسش هاست که: چه کسی سناریو را نوشته؟ چه کسی نقش‌ها را تقسیم می‌کند؟ و چه کسی در پایان، هزینهٔ نمایش را می‌پردازد؟

کسانی که برای ملت‌ها تاج می‌سازند، نباید فراموش کنند که ما فرزندان مردم ایران تلاش می کنیم، پرده را کنار بزنیم تا همه پشت صحنه را ببینند. در سیاست، برخلاف تئاتر، تماشاگر مجبور نیست در پایان برای بازیگری که دیگران به او نقش پادشاه داده‌اند، کف بزند.